İhracat Nasıl Yapılır? Adım Adım Süreç Rehberi
Satıştan önce teslim yeri, taşıma ve ödeme sorumluluklarını alıcıyla yazılı kararlaştırın. Ürün ve ülkeye göre belge listesini oluşturup sevkiyat kayıtlarını faturayla eşleştirin.
Bu yazıda neler var?
Türkiye’den ticari mal ihracatı için 8 aşamayı izleyin: pazarı araştırın, satış koşullarını belirleyin, belgeleri hazırlayın ve gümrük işlemlerini tamamlayın. Sürecin kapsamı ürün, hedef ülke ve gönderim şekline göre belirlenir. Bu nedenle siparişi kesinleştirmeden önce gereken izinleri ve belgeleri kontrol edin.
İhracata başlamadan önce ürün ve pazarı araştırın
Ürünün GTİP kodunu belirleyin ve hedef ülkenin ithalat koşullarını araştırın. Vergi, etiketleme, ürün standartları ve özel izinleri kontrol edin. Ürünün ihracatında yasak veya kısıtlama olup olmadığını da inceleyin.
Vergi numaranızın bulunması ve ürününüze göre ilgili İhracatçı Birliğine üyelik gerekip gerekmediğini kontrol etmek hazırlığın parçasıdır. Sipariş dosyanıza alıcının bilgilerini, ürün tanımını, miktarı, fiyatı ve teslim koşullarını ekleyin. Fatura ve beyanname kayıtlarını izlemek için muhasebenin temel kavramlarını da gözden geçirebilirsiniz.
- GTİP kodu ve hedef ülke koşulları
- Ürüne göre gereken izinler ve üyelikler
- Alıcıyla yazılı satış ve teslimat anlaşması
- Belge, taşıma ve ödeme planı
İhracat nasıl yapılır: 8 adımlı süreç
Her siparişte aşağıdaki 8 aşamayı izleyin. Ürün, miktar ve değer bilgilerini tekliften sevkiyat belgelerine kadar tutarlı kullanın. Alıcıyla anlaştığınız teslim şeklini ve masraf paylaşımını yazılı kayda geçirin.
- Ürünü ve pazarı belirleyin. GTİP kodunu bulun; hedef ülkenin vergi, standart, etiket ve izin koşullarını araştırın.
- İhracatçı koşullarınızı kontrol edin. Vergi numaranızı ve ürününüze göre gereken İhracatçı Birliği üyeliğini inceleyin.
- Alıcıyla satış koşullarını yazın. Ürün özelliklerini, miktarı, fiyatı, teslim yerini, teslim şeklini, sevkiyat tarihini ve ödeme yöntemini belirleyin.
- Maliyet ve ödeme riskini hesaplayın. Ambalaj, iç nakliye, gümrükleme, taşıma, sigorta ve banka giderlerini hesaba katın. Ödeme yöntemini bankanızla değerlendirin.
- Belgeleri hazırlayın. Ticari faturayı ve çeki listesini düzenleyin; ürüne ve ülkeye göre gereken ek belgeleri belirleyin.
- Gümrük beyannamesini oluşturun. Beyanı kendiniz veya gümrük müşaviri aracılığıyla yetkili gümrük idaresine sunun. İşlemler elektronik sistemler üzerinden yürütülür.
- Malı sevk edin. Gümrük işlemleri tamamlanınca malı kararlaştırılan taşıyıcıya teslim edin. Taşıma belgelerini saklayın.
- Tahsilatı ve kayıtları izleyin. Ödemeyi bankanız üzerinden takip edin. Fatura, beyanname ve taşıma belgelerini muhasebe kayıtlarıyla eşleştirin.
Alıcı bulma ve satış kanalı planlamasında e-ticaret satış adımlarını da inceleyebilirsiniz. İhracat siparişinde taşıma, sigorta ve gümrük masraflarını kimin karşılayacağını ayrıca yazın. Böylece teslimat sorumlulukları belgelerde ve anlaşmada açıkça yer alır.
İhracat belgelerini ürün ve ülkeye göre seçin
Her gönderide aynı belge listesi kullanılmaz. Ticari fatura ve çeki listesi temel belgeler arasındadır; taşıma belgesi ve ek evraklar ürün, varış ülkesi ve gönderim şekline göre belirlenir. Belge kodları için Ticaret Bakanlığının istenen doküman kodları sayfasına bakın.
| Belge | Ne zaman gündeme gelir? |
|---|---|
| Ticari fatura | Satışın ürün, miktar ve değer bilgilerini gösterir. |
| Çeki listesi | Paketlerin içeriğini ve gönderi düzenini açıklar. |
| Taşıma belgesi | Seçilen taşıma yöntemine göre düzenlenir. |
| Menşe şahadetnamesi, A.TR veya EUR.1 | Hedef ülke ve ticaret düzenine göre istenebilir. |
| Sağlık, bitki sağlığı veya uygunluk belgesi | Ürün ya da ülke koşulları gerektiriyorsa hazırlanır. |
Tablodaki belgelerin tamamı her ihracatta zorunlu değildir. Siparişe özel listeyi ürün ve varış ülkesi bilgilerine göre oluşturun. Belge adlarının benzemesi, belgelerin birbirinin yerine kullanılabileceği anlamına gelmez.
İhracat fiyatını ve ödeme yöntemini planlayın
Fiyat hesabına ürün maliyetinin yanı sıra ambalajı, iç nakliyeyi, gümrüklemeyi, uluslararası taşımayı, sigortayı ve banka giderlerini ekleyin. Teslim şekli, satıcı ile alıcının taşıma ve masraf sorumluluklarını belirler. Hangi gideri kimin üstleneceğini sözleşmede açıkça yazın.
Peşin ödeme, akreditif veya vesaik mukabili yöntemlerinden birini seçmeden önce işleyişi bankanızla değerlendirin. Faturanın para birimini, ödeme tarihini ve banka masraflarının kime ait olduğunu sipariş teyidinde belirtin. Tahsilat gerçekleşince ödemeyi ilgili fatura ve gümrük beyannamesiyle eşleştirin.
Döviz ve vergi uygulamalarında işleminize geçerli kuralları bankanız ve mali müşavirinizle doğrulayın. Bu kontrolü sipariş ve tahsilat kayıtlarıyla birlikte yürütün. Böylece ödeme belgelerini ilgili satış işlemiyle eşleştirmeniz kolaylaşır.
İhracatta sık yapılan hataları önleyin
Ürün ve ülke araştırmasını atlamak, izin veya belge eksikliğine yol açabilir. Siparişten önce GTİP kodunu, ithalat koşullarını ve ürün için gereken belgeleri kontrol edin. Birden fazla ürün gönderiyorsanız her ürünün tanımını ve miktarını ayrı ayrı kaydedin.
- Teslim sorumluluklarını belirsiz bırakmak: Taşıma, sigorta ve gümrük masraflarını kimin karşılayacağını yazılı kararlaştırın.
- Her siparişte aynı belge listesini kullanmak: Belgeleri ürün, varış ülkesi ve gönderim şekline göre seçin.
- Belge ve gönderi bilgilerini karşılaştırmamak: Ürün türünü, miktarı ve değeri fiilî gönderiyle sevkiyat öncesinde eşleştirin.
- Ödeme koşullarını açık yazmamak: Ödeme yöntemini, tarihini ve banka giderlerini sipariş teyidinde belirtin.
Sevkiyat öncesinde fatura, beyanname ve taşıma belgelerindeki ürün bilgilerini karşılaştırın. Fark bulursanız taşıyıcıya teslimden önce ilgili kaydı düzeltin. Bu kontrol, malın türü, miktarı ve değerinin belgelerle uyumunu sağlar.
Gümrük veya sevkiyat sürecindeki aksaklıkları giderin
Eksik belge ya da bilgi fark ettiğinizde fatura, çeki listesi, beyanname ve taşıma kayıtlarını karşılaştırın. Hangi ürün bilgisinin eksik veya tutarsız olduğunu belirleyin. Sevkiyat başlamadıysa düzeltmeyi malı taşıyıcıya teslim etmeden önce tamamlayın.
İzin, belge kodu veya beyan işlemiyle ilgili bilgi için Ticaret Bakanlığının ticari ihracat soru ve cevaplarını inceleyin. Gümrük müşaviri işlem yürütüyorsa ürün ve belge bilgilerini onunla paylaşın. Ödeme gecikmesinde banka kayıtlarını ve sözleşmedeki tahsilat koşullarını karşılaştırın.
Küçük gönderilerde, koşulları karşılayan işlemler için mikro ihracat seçeneğini değerlendirin. Güncel uygunluk ve sınırlar için kargo veya lojistik sağlayıcınıza danışın. Ürün ve varış ülkesini bildirerek gönderinize özel belge ve işlem listesini netleştirin.